ประวัติวัดมหาธาตุ [ย่อ]

history of wat mahathat

ประวัติวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ (โดยย่อ)

(รวบรวมจากพระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงเธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงนิพนธ์เมื่อ ๒๔๖๐)

วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์  เดิมชื่อว่า วัดสลัก  ผู้สร้างวัดแห่งนี้ไม่ปรากฏนาม  แต่สันนิษฐานว่ามีมาแต่ครั้งกรุงเก่า(กรุงศรีอยุธยา)  เมื่อสมเด็จพระบวรราชเจ้า มหาสุรสิงหนาท(พระอนุชาธิราชของ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่๑)ทรงมาพบวัดนี้แล้ว  ทรงบูรณปฏิสังขรณ์ และทรงสร้างถาวรวัตถุขึ้นมาใหม่ ทรงสถาปนาวัดนี้ขึ้นเป็นพระอารามหลวงแห่งแรกในยุคกรุงรัตนโกสินทร์  ทรงขอพระราชทานพระอารามจากพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชว่าวัดนิพพานนานาม

ต่อมา พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช  โปรดให้ทำการสังคายนาพระไตรปิฎกที่วัดนิพพานาราม จึงโปรดให้เปลี่ยนนามพระอารามว่า วัดพระศรีสรรเพชญ์  ต่อมาพระองค์ทรงประชุมพระราชาคณะให้จัดการศึกษาพระปริยัติธรรม และจัดให้มีการสอบไล่พระปริยัติธรรมที่วัดแห่งนี้ จึงโปรดให้เปลี่ยนนามพระอารามอีกครั้งว่า วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ราชวรมหาวิหาร ตามแบบอย่างครั้งกรุงเก่า

เมื่อ พ.ศ ๒๓๔๖  พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงโปรดให้เรียกวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ราชวรมหาวิหารว่า “วัดมหาธาตุ” ด้วยเหตุว่านามวัดดังกล่าวเป็นหลักของพระนครที่มีทุกราชาธานีในประเทศนี้  จึงควรต้องมีในพระนครอมรรัตนโกสินทร์ อีกทั้งพระเจดีย์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุในพระมณฑป ซึ่งเป็นพระศรีรัตนมหาธาตุก็มีอยู่ในพระอาราม และเป็นพระอารามที่สถิตสมเด็จพระสังฆราชเหมือนวัดมหาธาตุที่กรุงเก่า  จึงพระราชทานนามพระอารามแห่งนี้ใหม่ในรัชสมัยของพระองค์ว่า วัดมหาธาตุ

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ เมื่อสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชเจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศสวรรคต พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชทานพระราชทรัพย์อันเป็นส่วนของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช  เพื่อปฎิสังขรณ์วัดมหาธาตุ  จึงโปรดให้เพิ่มสร้อยนามพระอาราม เฉลิมพระเกียรติยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชว่า วัดมหาธาตุ ยุวราชรังสฤษฎิ์

 ถาวรวัตถุที่กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาททรงสร้าง

<<<<<<<<<<>>>>>>>>> 

๑. พระมณฑปเป็นที่ประดิษฐานพระเจดีย์ทองบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ
๒. พระอุโบสถเป็นที่ประดิษฐานพระประธานนามว่า “พระศรีสรรเพชญ์” และ “พระอรหันต์  ๘ ทิศ”
๓. พระวิหาร
๔. พระระเบียงเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูป ๑๐๘  องค์ (มีการสร้างเสริม ๔ องค์ รวม ๑๑๒ องค์)
๕. พระปรางค์และพระเจดีย์
๖. หอไตรกับหอระฆัง
๗. ศาลาการเปรียญ
๘. เสนาสนะ
๙. กำแพงวัด

 พระมณฑป

ในสิ่งปลูกสร้างทั้ง ๙  อย่างที่ยังปรากฎอยู่ในปัจจุบันดังกล่าวนั้น  สิ่งหนึ่งที่กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท ทรงสร้างให้เป็นสิ่งสำคัญและเป็นประธานของวัดแห่งนี้คือ “พระมณฑป”

พระมณฑปทรงสร้างครอบพระเจดีย์ทองซึ่งเป็นที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุดังกล่าวข้างต้นนั้น  นอกจากนั้นยังมีพระพุทธที่นำมาจากเมืองเหนือ เมืองสุโขทัย เมืองสวรรคโลก เมืองพิษณุโลก เมืองลพบุรี และที่กรุงเก่า กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาทนำมาประดิษฐานไว้ภายนำพระมณฑปถึง  ๒๘  องค์ล้วนแต่องค์งาม ๆ ทั้งนั้น   พระมณฑปนี้ทรงสร้างไว้ด้านทิศตะวันออกกึ่งกลางระหว่างพระอุโบสถกับพระวิหาร  พระองค์ทรงเอาเครื่องไม้ที่จะทรงสร้างปราสาทในวังหน้า นำมาสร้างพระมณฑป  แต่มณฑปที่สร้างด้วยเครื่องไม้นั้นถูกเพลิงไหม้  พระอุโบสถและพระวิหารก็ถูกไหม้ในครั้งนั้นด้วย  พระองค์ก็ทรงให้สร้างพระมณฑปใหม่ให้เป็นหลังคาทรงโรงอย่างที่ปรากฏอยู่ในปัจจุบัน  พระมณฑปนี้ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์มาตามลำดับ

ในสมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ เมื่อ พ.ศ.๒๓๘๗ ทรงบูรณะวัดมหาธาตุโดยการก่ออิฐถือปูนทั้งพระอาราม  ส่วนการบูรณะพระมณฑปให้รื้อเครื่องบนเปลี่ยนตัวไม้ที่ชำรุด  และเปลี่ยนกระเบื้องมุงหลังคาใหม่  ลงรักปิดทองพระเจดีย์ทอง  ประดับกระจกใหม่ทั้งหลัง

ในสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕  พ.ศ. ๒๔๓๙  เมื่อสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศสวรรคตได้  ๒ ปี  พระองค์ทรงบำเพ็ญพระราชกุศล  โปรดให้นิมนต์สมเด็จพระวันรัต(ฑิต) แต่ยังเป็นพระพิมลธรรมถวายพระธรรมเทศนา แล้วทรงบูชากัณฑ์เทศน์  ๑๐๐๐ ชั่ง  ทรงพระราชอุทิศเพื่อปฏิสังขรณ์สิ่งสำคัญในวัดมหาธาตุ คือ พระมณฑป  พระอุโบสถ  และพระวิหาร  ให้เปลี่ยนตัวไม้เครื่องบนที่ชำรุด  เปลี่ยนกระเบื้องมุงหลังคาใหม่  ประดับกระจกหน้าบันใหม่ ฉาบปูนผนังใหม่เหมือนกันทุกหลัง  แต่ที่หน้าบันพระวิหารนั้นเปลี่ยนลายเป็นรูปจุลมงกุฎของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช  จากงบประมาณการบูรณปฏิสังขรณ์ที่ได้มาดังกล่าว จึงโปรดให้เพิ่มสร้อยนามพระอาราม เฉลิมพระเกียรติยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชว่า วัดมหาธาตุ ยุวราชรังสฤษฎิ์”

พระมณฑปนี้ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์มาตามลำดับ โดยอดีตอธิบดีสงฆ์วัดมหาธาตุเสมอมา  ด้วยการบูรณะตามสภาพของส่วนที่ทรุดโทรม

ในสมัย พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่ภูมิพลอดุลยเดชมหาราช  รัชกาลที่ ๙ พ.ศ. ๒๕๕๐  พระธรรมสุธี (พีร์ สุชาโต) อธิบดีสงฆ์วัดมหาธาตุรูปปัจจุบัน  พิจารณาเห็นว่าพระมณฑปทรุดโทรมมากแล้ว  จึงได้เชิญชวนคณะสงฆ์วัดมหาธาตุ พร้อมทั้งอุบาสก  อุบาสิกา และชาวพุทธ ร่วมกันหาทุนทรัพย์ทำการบูรณปฏิสังขรณ์ขึ้น  เมื่อวันเสาร์ที่ ๓  มีนาคม  พ.ศ. ๒๕๕๐  ตรงกับวันมาฆบูชา  ซึ่งเป็นการบูรณปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่  เพื่อร่วมเฉลิมฉลองในมงคลวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญพระชนมายุ  ๘๐ พรรษาในปีนี้อีกด้วย

 

พระอุโบสถ

พระอุโบสถที่กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาททรงสร้างไว้นั้น ได้ถูกเพลิงไหม้ในคราวเดียวกับพระมณฑป  พระองค์ทรงโปรดให้บูรณปฏิสังขรณ์ขึ้นใหม่  โดยขยายตัวอาคารพระอุโบสถออกถึงแนวเขตสีมาจนเกือบชิดกับพระมณฑป  จึงยกสีมาขึ้นติดกับแนวผนัง  ประตูติดตั้งให้เปิดออกด้านข้าง  ลักษณะพระอุโบสถอย่างนี้มีเพียง ๒  แห่งคือวัดมหาธาตุกับวัดชนะสงคราม  เพราะทั้ง ๒ วัดนี้กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาททรงสร้าง

ในสมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๘๗ ทรงบูรณปฏิสังขรณ์พระอุโบสถ  โดยรื้อเครื่องบนเปลี่ยนตัวไม้ที่ชำรุด  และเปลี่ยนกระเบื้องมุงหลังคาใหม่  เสริมผนังและเสาให้สูงขึ้นกว่าเก่า  ๑ ศอก ลงรักปิดทองประดับกระจกใหม่ทั้งหลัง  แต่ผนังข้างในยังไม่ได้เขียนใหม่ สิ้นรัชกาลเสียก่อน

ในสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕  พ.ศ. ๒๔๓๙  เมื่อสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศสวรรคตได้  ๒ ปี  พระองค์ทรงบำเพ็ญพระราชกุศล  โปรดให้นิมนต์สมเด็จพระวันรัต(ฑิต) แต่ยังเป็นพระพิมลธรรมถวายพระธรรมเทศนา แล้วทรงบูชากัณฑ์เทศน์  ๑๐๐๐ ชั่ง  ทรงพระราชอุทิศเพื่อปฏิสังขรณ์สิ่งสำคัญในวัดมหาธาตุ คือ พระมณฑป  พระอุโบสถ  และพระวิหาร  ให้เปลี่ยนตัวไม้เครื่องบนที่ชำรุด  เปลี่ยนกระเบื้องมุงหลังคาใหม่  ประดับกระจกหน้าบันใหม่ ฉาบปูนผนังใหม่เหมือนกันทุกหลัง จากงบประมาณการบูรณปฏิสังขรณ์ที่ได้มาดังกล่าว จึงโปรดให้เพิ่มสร้อยนามพระอาราม เพื่อเฉลิมพระเกียรติยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชว่า วัดมหาธาตุ ยุวราชรังสฤษฎิ์”